Χτίζοντας σχέσεις ζωής  - για μια ζωή που αξίζουμε

«το σημαντικότερο δεν είναι αυτό που γίνεται στον άνθρωπο, αλλά το τι κάνει ο ίδιος αυτό που γίνεται» J.P. Sartr
 

friends.2

Αν δεν είμαστε σε θέση να δούμε τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, τότε δεν είμαστε σε θέση να τα δούμε καθόλου. Σήμερα καλούμαστε να επιλέξουμε μέσα σε συνθήκες που δεν επιλέξαμε να βρεθούμε. Οφείλουμε, παρ ‘αυτά, επειδή «ανατρέφουμε» παιδιά, να εξακολουθούμε να αναρωτιόμαστε πως οι αξίες, η γνώση και η εμπειρία μας μπορούν να μεταδοθούν χωρίς καταναγκασμούς, πως μπορεί να συνυπάρχουν εξουσία και ελευθερία, θεσμοί και ανεξαρτησία και η ενότητα με τη διαφορετικότητα (ποτέ η μια χωρίς την άλλη). 

Όταν μοιραζόμαστε τους στοχασμούς και τις αμφιβολίες μας, μοιραζόμαστε και αυτά που μας καθιστούν ευάλωτους, παίρνουμε ένα ρίσκο. Αυτή είναι η μόνη συνθήκη για τη δημιουργία ενός αυθεντικού διαλόγου με τον άλλον, στην οικογένεια, ανάμεσα στα φύλα, στις κοινωνικές ομάδες και ίσως ακόμη πιο χαρακτηριστικά, ανάμεσα στους γονείς και στα παιδιά, ιδίως με τους εφήβους μας.
Η εφηβεία είναι μια μεταβατική περίοδος που χαρακτηρίζεται απ’τις συγκρούσεις για την αναζήτηση της ταυτότητας και της ικανότητας. Πιεζόμενος ο έφηβος ανάμεσα στις ενορμήσεις της ήβης και τις οικογενειακές και κοινωνικές απαιτήσεις για ακαδημαϊκή επιτυχία, είναι πολύ ευάλωτος σε εθιστικές συμπεριφορές και τοξικά πρότυπα. Είναι αναγκαίο όμως να μπορεί να αναμένει το να γίνει αυτό που σιγά σιγά χτίζει για να είναι.
Γίνομαι ενήλικας σημαίνει ικανός να επινοώ κατά κάποιο τρόπο τη ζωή μου και όχι απλώς να ζω αυτήν που κάποιοι άλλοι επινόησαν για μένα. Το να κάνεις αυτό που θέλεις, σημαίνει ότι δεν πρέπει να επιτρέψεις σε τίποτα να σε απομακρύνει από το να αναλάβεις την ευθύνη για το δρόμο που έχεις επιλέξει. Είναι μια πορεία με προτεραιότητες, η οποία συγκροτεί την αναγκαία υπευθυνότητα για την κατάκτηση δεξιοτήτων και στόχων, που είναι το μόνο σταθερό υλικό για το χτίσιμο της αυτοεκτίμησης. Είναι διαφορετικό από το «κάνω ότι μου καπνίσει» γιατί, όπως μας λέει ο μεγάλος μας ποιητής Νίκος Γκάτσος, «όποιος χωρίς ανέμους ανεμίζεται, πάει μια ψηλά,μια χαμηλά,ποτέ δεν πάει σωστά».
Ιδιαιτέρως οι νέοι, έχουν ανάγκη να πιστεύουν και κάθε πίστη υποδηλώνει ένα πάθος για το Ιδανικό. Έτσι κάθε διάψευσή της τη μετατρέπει στο αντίθετό της, ανοίγοντας το δρόμο στην ( αυτό) υποτίμηση και σε (αυτό)τιμωρητικές συμπεριφορές (βουλημία, νευρική ανορεξία, τοξικομανία, κατάθλιψη, βανδαλισμός) ή σε διάφορα άλλα είδη (αυτο)καταστροφικών συμπεριφορών, σε ατομικό αλλά και σε συλλογικό επίπεδο . Άλλοι πάλι είναι έτοιμοι να αυτοκτονήσουν σε μια κάποια «αλήθεια», ιδίως όταν ζουν την αγωνία ότι μπορεί να μην είναι πλέον απαραίτητοι σ’αυτή την κοινωνία ούτε καν για να εξαχθεί κέρδος από την εκμετάλλευσή τους. Τους είχαν δοθεί υποσχέσεις ότι θα έχουν πολλές ευκαιρίες, ότι οι σταδιοδρομίες τους θα είναι εξασφαλισμένες, ώσπου όλα αυτά γκρεμίστηκαν με τον γνωστό παγκόσμιο πάταγο. Τώρα όλο και πιο πολλοί, αν δεν φύγουν στο «εξωτερικό», επιστρέφουν ταπεινωμένοι στο εσωτερικό της οικογένειας, εκεί από όπου αγωνίστηκαν για να απομακρυνθούν, εκφράζοντας την οργή τους στους πιο οικείους, τους πιο ανεκτικούς(που εξακολουθούν να τους επιδοτούν), για το ότι τους έθρεψαν με ψευδαισθήσεις. Μέσα στην ασφυκτική πλέον «επιλογή» τους, κλείνονται στην ηλεκτρονική οθόνη μιας εικονικής ζωής, παρακάμπτοντας φοβισμένοι την πραγματικότητα.
Οι εξαρτήσεις είναι ένα διαρκώς μεταλλασσόμενο σύμπτωμα της μεταμοντέρνας εποχής, η οποία προτείνει την παράκαμψη του άλλου και την ένωση με μια ουσία, ή με υποκατάστατα σχέσεων σ’έναν εικονικό κόσμο. Έτσι η ζωντανή συνάντηση με τους άλλους γίνεται όλο και πιο δύσκολη, ώστε να επιθυμεί κάποιος την επιστροφή στην ασφάλεια του εικονικού, αυξάνοντας διαρκώς την καθημερινή δόση εξάρτησής του από αυτό. Τα νέα παιδιά παίρνουν όλο και πιο πολύ μια απόσταση ασφαλείας από τα πάντα, ψάχνουν εξ’αποστάσεως τους συντρόφους τους με κριτήρια επαγγελματικής πρόσληψης. Αρρενωπότητα και θηλυκότητα, που κάποτε ερωτοτροπούσαν, έχουν ακυρωθεί στο επίπεδο μιας επίπεδης οθόνης. Υποφέρουν μόνοι τους αλλά κανείς δεν έχει το δικαίωμα να τους κάνει μια παραίνεση, γιατί αγγίζει το «προσωπικό δεδομένο» τους.
Ανέκαθεν αυτό που απειλούσε και απειλεί τις εξουσίες είναι η δυνατότητα των ανθρώπων για πνευματικές (και επιτρέψτε μας την υπέρβαση) ερωτικές σχέσεις. Διότι σε μια τέτοια ατμόσφαιρα -και μάλιστα μόνο σε αυτή – είναι κανείς αρκετά αυτάρκης ώστε να μην αναζητά τα υποκατάστατα στη χημική ή ηλεκτρονική «διαμεσολάβηση».Είναι σημαντικό να απολαμβάνουμε και να πλουτίζουμε τη ζωή μας, μη επιτρέποντας σε καμία διάσταση της να μας εξαντλησει και να σβήσει την δυνατότητα να απολαμβάνουμε όλες τις άλλες διαστάσεις και ικανοποιήσεις μιας καλής ζωής. 
sxeseis duskoliesΣτην εργασιοκεντρική εποχή μας, το να έχεις ένα επάγγελμα σημαίνει να έχεις (εκτός από τα προς το ζην) μια ταυτότητα και αξιοπρέπεια. Η ανεργία συνδέεται με το αίσθημα απώλειας (εκτός των άλλων) αξιοπρέπειας και αυτοεκτίμησης και με την εσωτερίκευση της ντροπής και της οργής, που όλο και πιο πολύ στρέφονται ενάντια στον εαυτό, αυξάνοντας έτσι περισσότερο την απομόνωση, την κατάθλιψη και τον εθισμό σε ουσίες (νόμιμες ή παράνομες) ή στην εικονική πραγματικότητα. Άλλες φορές αυτά τα συναισθήματα μπορούν να πάρουν τη μορφή μιας αντιδραστικής αναπλήρωσης, ως φτωχοαλαζονεία.Μπορεί επίσης να ταυτιστούν με την μισαλλοδοξία, την τυφλή βία ή να στρατολογηθούν σε σκοτεινά μορφώματα ηθελημένης αμορφωσιάς, που – ενισχυμένα από την κοινωνικοοικονομική συγκυρία – δίνουν σχήμα σε πρωτόγονες αντιανθρώπινες συμπεριφορές. 
Ως γονείς, είναι καθήκον μας (όχι υπόλειμμα αυταρχισμού από την εποχή του παππού μας) να επωμισθούμε, μέσα από το βάρος της συζήτησης με τα παιδιά μας, την ευθύνη της καθοδήγησης. Ως ένας καλός καλλιεργητής, να σπείρουμε αυτό που προσπαθούμε να θερίσουμε, γενόμενοι εμείς το πρότυπο αυτού που επαγγελόμαστε. Να μάθουμε να τα ακούμε (κοιτάζοντάς τα με τη ματιά της ευχής-αποδοχής),να τα υπερασπιζόμαστε και να τα παρηγορούμε. Να τα μάθουμε επίσης να αγωνίζονται με αρετή, που (όπως ερμηνέυεται στα λατινικά η λέξη «virtus») είναι «η ικανότητα του πολεμιστή να επικρατεί στη μάχη». Να είναι ικανά να δέχονται, όσο και να επιφέρουν, την αλλαγή. Να αθλούνται (εκτός από τα γυμναστήρια) στην αναγκαία διαπραγμάτευση με τους άλλους, καθημερινά, για τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. Να μπορούν επίσης να μπαίνουν στη θέση τους, δημιουργώντας δεσμούς σεβασμού και φιλίας μαζί τους, καλλιεργώντας τη συμπόνια και την αλληλεγγύη,που γίνονται βάλσαμο για τους συνανθρώπους που υποφέρουν και ανδρώνει αυτούς που μπορούν να τους στηρίζουν . Σε κάθε περίπτωση, ως ενήλικες πολίτες να είναι από την πλευρά των πιο αδυνάμων (ψυχικά α-σθενών, «διαφορετικών», απόκληρων και κατατρεγμένων), βοηθώντας τους να μη συνθλιβούν από το βάρος της αδυναμίας τους.
Στη δημοκρατική πολιτεία μας, που οφείλει να στηρίζει μια τέτοια ηθική, οι θεσμοί - ανεξάρτητα από το πώς έχουν εξελιχθεί – περιμένουν ακόμα την εμψύχωση και την ενσάρκωσή τους από νέους ανθρώπους(κάθε ηλικίας), που αναλαμβάνουν την ευθύνη να «υλοποιούν» προσωπικά ό,τι συμβολίζουν και με το παράδειγμά τους να εμπνέουν εμπιστοσύνη και πίστη σ’ένα κοινό ανώτερο καλό.
Ο πολιτισμός, μέσα στον οποίο εξανθρωπίζουμε ο ένας τον άλλο,είναι μια διαδικασία αμφίδρομης προσφοράς για μια καλύτερη ζωή για όλους μας. Στηρίζεται στον ανθρωπισμό, ως μια διαρκή πνευματική παρακαταθήκη της μελέτης των ελληνικών φιλοσοφικών και λογοτεχνικών κειμένων- ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πλέον κεκτημένο–που τοποθετεί την ψυχοκοινωνική υγεία και την ευημερία των ανθρώπων πάνω απ’όλα τα άλλα. Σ’αυτή την κατεύθυνση η Παιδεία είναι ό,τι πιο αντιστασιακό στην οποιαδήποτε επιβολή μιας τάξης πραγμάτων και δεν υπάρχει πιο υπεύθυνη πολιτική πράξη απ’το να κάνει κάποιος ό,τι κάνει, με μεράκι και πίστη στη γονιμότητα του κόσμου.
Ο κόσμος μας μπορεί να βελτιωθεί μόνο από ανθρώπους με ευέλικτο νου (ίδιον της πνευματικής νεότητας), που απολαμβάνουν να κατανοούν τις θέσεις και την διαφορετικότητα των άλλων και είναι περήφανοι όταν γίνονται οι ίδιοι κατανοητοί.

Χάρης Καραμπέτσος
Ψυχίατρος παιδιών και εφήβων
Διδάκτωρ Ιατρικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου
Επιστημονικός Διευθυντής Κέντρου Πρόληψης Εξαρτήσεων «Αργώ» 
www.karabetsosmd.gr

Χάρης Καραμπέτσος MD,Ph.D

Ψυχίατρος παιδιών & εφήβων 
Διδάκτωρ Ιατρικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου

Επιστ. Διευθυντής Κέντρου Πρόληψης Εξαρτήσεων & Προαγωγής Ψυχοκοινωνικής Υγείας Αγ. Παρασκευής, Χολαργού, Παπάγου - ΟΚΑΝΑ

Ιατρεία

Αθήνα
Τζαβέλλα 70 & Μεσογείων
Ν. Ψυχικό

250μ. Στάση Μετρό Χολαργός
Τηλ. : 210-6541171
Κιν. :  693-6541171

Κιάτο
28ης Οκτωβρίου 43, Κιάτο
Τηλ.: 27420 22654

Φόρμα Επικοινωνίας

Συμπληρώστε τα πεδία της φόρμας.